§ 5. p-CĂN
Trong suốt đoạn này, chữ p ký hiệu một số nguyên hoặc bằng 1 hoặc là một số nguyên tố. Tất cả các trường được xét đều có đặc số p. Tất cả các kết quả được phát biểu trong đoạn này đều tầm thường khi .
1. Phần tử p-căn
Định nghĩa 1
Một phần tử x của một mở rộng E của trường K được gọi là p-căn trên K nếu tồn tại một số nguyên sao cho ; số nguyên nhỏ nhất trong các số nguyên này được gọi là chiều cao của x (trên K).
Mệnh đề 1
Nếu E là một mở rộng của trường K và x là một phần tử p-căn có chiều cao e trên K; đặt . Khi đó và đa thức tối tiểu của x trên K là : Hơn nữa ta có .
Chỉ cần chứng minh rằng đa thức là bất khả quy trong . Theo định nghĩa chiều cao của x, ta có , do đó mệnh đề suy ra từ bổ đề:
Bổ đề 1. — Cho K là một trường và a là một phần tử của K sao cho . Khi đó, với mọi số nguyên , đa thức là bất khả quy trong .
Cho là một bao đóng đại số của và cho b là phần tử của ; ta ký hiệu g là đa thức tối tiểu của b trên . Ta có và do đó mọi đa thức bất khả quy trong chia hết f đều nhận b làm nghiệm, và vì thế bằng g. Do đó tồn tại (IV, p. 13, Mệnh đề 13) một số nguyên sao cho ; vì q chia bậc của f, nên tồn tại một số nguyên sao cho và . Nếu c là số hạng hằng của g, ta có ; vì ta giả sử a không thuộc , nên phải có , tức là , và bổ đề được chứng minh.
2. Mở rộng p-căn
Định nghĩa 2
Cho E là một mở rộng của trường K. Ta nói rằng E là p-căn (trên K) nếu mọi phần tử của E đều p-căn trên K. Khi đó, E được gọi là có chiều cao hữu hạn nếu tập hợp các chiều cao của các phần tử của E bị chặn trên, và ta gọi chiều cao của E là giá trị lớn nhất của các chiều cao của các phần tử của nó.
Ta chú ý rằng mọi mở rộng p-căn của một trường hoàn hảo (đặc biệt là của một trường có đặc số 0) đều tầm thường.
Cho K là một trường.. Các mở rộng p-căn có chiều cao 0 của K là các mở rộng tầm thường. Mọi mở rộng p-căn của K đều đại số. Nếu E là một mở rộng p-căn của K và F là một mở rộng p-căn của E, thì F là một mở rộng p-căn của K: thật vậy, với mọi , tồn tại một số nguyên sao cho và một số nguyên sao cho , tức là .
Mệnh đề 2
Cho E là một mở rộng của trường K. Với mỗi số nguyên , gọi là tập hợp các phần tử của E là có chiều cao trên K, và gọi là tập hợp tất cả các phần tử của E là p-căn trên K. Khi đó là một dãy tăng các mở rộng con của E mà hợp của chúng là , và là mở rộng p-căn lớn nhất của K được chứa trong E.
Với mỗi số nguyên , tập hợp gồm tất cả các phần tử của E sao cho ; vì ánh xạ là một tự đồng cấu của trường E, ta suy ra rằng là một mở rộng con của E. Dãy tăng, có hợp là và do đó là một mở rộng con của E (V, p. 11, Mệnh đề 3). Rõ ràng là một mở rộng p-căn của K và chứa mọi mở rộng con của E là p-căn trên K.
Hệ quả
Nếu một mở rộng E của trường K được sinh bởi một tập hợp các phần tử trên K, thì nó là p-căn trên K.
Vì là một mở rộng con của E và theo giả thiết do đó ; vậy E là một mở rộng p-căn của K.
Dưới các điều kiện của Mệnh đề 2, được gọi là bao đóng tương đối của K trong E.
Ta sẽ áp dụng Mệnh đề 2 đặc biệt cho trường hợp E là một mở rộng đóng đại số của K; khi đó E là hoàn hảo và ta có với mọi . Trong trường hợp này, ta ký hiệu là tập hợp các phần tử của E là p-căn trên K; đó là trường con của E là hợp của dãy tăng các trường con của E. Theo Mệnh đề 2, là mở rộng con lớn nhất của E là p-căn trên K; theo Mệnh đề 3 của V, p. 6, là một bao đóng hoàn hảo của K và nó cũng là trường con hoàn hảo nhỏ nhất của E chứa K. Khi K hoàn hảo, rõ ràng ta có với mọi n. Nếu K không hoàn hảo, ta có , do đó
Một mở rộng p-căn còn được gọi là một mở rộng thuần túy không tách được, hoặc một mở rộng căn.
Mệnh đề 3
— Cho K là một trường, E là một trường mở rộng của K, p-căn trên K và là một đồng cấu từ K vào một trường hoàn hảo F. Khi đó tồn tại một đồng cấu duy nhất từ E vào F mở rộng u.
Gọi là tập hợp các phần tử của E là p-căn có chiều cao trên K. Theo Mệnh đề 2, trường E là hợp của dãy tăng các trường con. Gọi là một đồng cấu từ E vào F mở rộng u; với mọi ta có , do đó ; do đó ta có với mọi và mọi , do đó tính duy nhất của mở rộng của u lên E.
Cho là một số nguyên dương; với mọi ta có và vì F hoàn hảo, ta có thể định nghĩa một phần tử của F bởi . Rõ ràng là một đồng cấu từ vào F, và cảm sinh trên . Do đó tồn tại một đồng cấu từ E vào F cảm sinh trên với mọi và, đặc biệt, trùng với trên .
Hệ quả
— Để một mở rộng E của một trường K là một bao đóng hoàn hảo của K thì điều kiện cần và đủ là E phải là một mở rộng p-căn của K và trường E phải hoàn hảo.
Hệ quả là tầm thường khi ; giả sử khi đó . Các điều kiện đã nêu là cần thiết theo V, p. 5, Định lý 3; chúng là đủ theo Mệnh đề 3.
Mệnh đề 4
— Cho E là một mở rộng p-căn có bậc hữu hạn của một trường K. Khi đó là một lũy thừa của số mũ đặc số p của K.
Vì E là một mở rộng p-căn có bậc hữu hạn của K, tồn tại các phần tử của E, p-căn trên K, sao cho . Cho i nhận các giá trị từ 1 đến m; vì a fortiori là p-căn trên , bậc
Bài tập
Xem các bài tập của § 5.