10. Ánh xạ thực sự
Trong tiết này ta ký hiệu bằng ánh xạ đồng nhất của một tập hợp lên chính nó.
1. Ánh xạ thực sự
Nếu và là hai ánh xạ liên tục đóng, thì tích không nhất thiết là một ánh xạ đóng, ngay cả khi có dạng .
Ví dụ
Mọi ánh xạ hằng vào một không gian Hausdorff đều đóng. Nhưng nếu là ánh xạ hằng , thì là ánh xạ của vào , do đó nó là phép chiếu thứ hai và không đóng (§ 4, no. 2, Nhận xét 1).
Định nghĩa 1
Cho là một ánh xạ của một không gian tôpô vào một không gian tôpô . Ta nói là thực sự nếu liên tục và nếu ánh xạ là đóng, với mọi không gian tôpô .
Ta sẽ đưa ra các đặc trưng khác của các ánh xạ thực sự trong no. 2 và 3.
Nếu trong Định nghĩa 1 ta lấy không gian gồm một điểm duy nhất, ta thấy rằng:
Mệnh đề 1
Mọi ánh xạ thực sự đều đóng.
Mệnh đề 2
Cho là một đơn ánh liên tục. Khi đó ba mệnh đề sau là tương đương:* a) là thực sự. b) là đóng. c) là một đồng phôi của lên một tập con đóng của .
Ta vừa thấy rằng a) suy ra b). Vì quan hệ tương đương là quan hệ đẳng thức, không gian thương của đối với quan hệ này có thể được đồng nhất với ; do đó b) suy ra c) theo § 5, no. 2, Mệnh đề 3. Cuối cùng, nếu c) được thỏa mãn thì là một đồng phôi của lên một không gian con đóng của và do đó là một ánh xạ đóng; vì vậy c) suy ra a).
Mệnh đề 3
Cho là một ánh xạ liên tục. Nếu là một tập con bất kỳ của , gọi là ánh xạ trùng với trên .
a) Nếu là thực sự thì cũng thực sự. b) Cho là một họ các tập con của mà các phần trong của chúng phủ , hoặc là một phủ đóng hữu hạn địa phương của ; khi đó nếu mỗi ánh xạ là thực sự thì cũng thực sự.
Cho là một không gian tôpô. Nếu là một tập con bất kỳ của , ta có
Mệnh đề 4
Cho là một tập hợp hữu hạn và với mỗi cho là một ánh xạ liên tục. Cho và cho * là ánh xạ tích . Khi đó: a) Nếu mỗi là thực sự, thì là thực sự. b) *Nếu là thực sự và nếu các là không rỗng, thì mỗi là thực sự.
(Trong no. 2, Định lý 1, Hệ quả 3, ta sẽ thấy rằng mệnh đề này mở rộng đến các tích vô hạn.)
Bằng quy nạp, chỉ cần xét trường hợp . a) Giả sử rằng là thực sự, và cho là một không gian tôpô; là hợp thành của và
b) Bây giờ giả sử là thực sự. Cho là một tập con đóng của và cho là ảnh của trong theo ánh xạ . Khi đó ảnh của trong theo là . Theo giả thiết, tập này là đóng trong ; nếu , thì không rỗng, điều này suy ra rằng là đóng trong (§ 4, no. 3, Hệ quả của Mệnh đề 7); do đó là thực sự. Tương tự là thực sự nếu .
Mệnh đề 5
Cho và là hai ánh xạ liên tục.* a) Nếu và là thực sự, thì là thực sự. b) Nếu là thực sự và là toàn ánh, thì là thực sự. c) Nếu là thực sự và là đơn ánh, thì là thực sự. d) *Nếu là thực sự và là Hausdorff, thì là thực sự.
Cho là một không gian tôpô. Ta có
trong đó và . Ánh xạ (tương ứng ) là một đồng phôi của (tương ứng ) lên đồ thị của (tương ứng ảnh phản xạ của đồ thị của ) (§ 4, no. 1, Mệnh đề 1, Hệ quả 2). Hơn nữa, vì là Hausdorff, đồ thị của là đóng trong (§ 8, no. 1, Mệnh đề 2, Hệ quả 2). Do đó (Mệnh đề 2) là thực sự; mặt khác Mệnh đề 4 chỉ ra rằng là thực sự. Theo a) ở trên và tính giao hoán của biểu đồ (1), là thực sự; nhưng là đơn ánh và do đó là thực sự theo c) ở trên.
Nhận xét
Nếu không là Hausdorff thì có thể xảy ra rằng là thực sự còn thì không; chẳng hạn, lấy và gồm một điểm và gồm hai điểm, với tôpô thô nhất.
Hệ quả 1
Nếu là một ánh xạ thực sự, thì hạn chế của lên một tập con đóng của là một ánh xạ thực sự của vào .
Vì hạn chế này là hợp thành , trong đó là đơn ánh chính tắc, và là thực sự theo Mệnh đề 2.
Hệ quả 2
Cho là một ánh xạ thực sự, trong đó là Hausdorff. Khi đó không gian con của là Hausdorff.
Theo Mệnh đề 5 c), ta chỉ cần xét trường hợp . Khi đó đường chéo của là ảnh qua của đường chéo của , vốn đóng (§ 8, no. 1, Mệnh đề 1); là thực sự (Mệnh đề 4); do đó đường chéo của là đóng (Mệnh đề 1) và vì vậy là Hausdorff (§ 8, no. 1, Mệnh đề 1).
Hệ quả 3
Cho là một tập hợp hữu hạn và với mỗi , cho là một ánh xạ thực sự. Nếu là Hausdorff, thì ánh xạ của vào là thực sự.
Ánh xạ này là hợp thành của ánh xạ tích của vào và ánh xạ đường chéo của vào ; vì ánh xạ sau là thực sự (theo Mệnh đề 2 và § 8, no. 1, Mệnh đề 1) nên kết luận suy ra từ Mệnh đề 4 và Mệnh đề 5 a).
Hệ quả 4
Cho và là hai không gian tôpô, là một ánh xạ liên tục, là quan hệ tương đương trên , và*
Các điều kiện là đủ theo Mệnh đề 5 a) và Mệnh đề 2. Ngược lại, nếu là thực sự, thì là đóng; do đó là đóng trong và là một phép đồng phôi (, no. 2, Mệnh đề 3); đồng thời là thực sự theo Mệnh đề 5 c); do đó là thực sự theo Mệnh đề 5 a).
2. Đặc trưng hóa các ánh xạ thực sự bằng các tính chất compact
Trong tiểu mục này ta sẽ ký hiệu bởi một không gian gồm một điểm duy nhất, với tôpô duy nhất của nó.
Bổ đề 1
Cho là một không gian tôpô sao cho ánh xạ hằng là thực sự. Khi đó là quasi-compact.
(Ta sẽ thấy sau đây một chút (Định lý 1, Hệ quả 1) rằng tính chất này đặc trưng hóa các không gian quasi-compact.)
Chúng ta có thể tự hạn chế vào trường hợp không rỗng. Cho là một lọc trên , và là không gian tôpô liên kết với (, no. 5, Ví dụ). Gọi là tập con của gồm tất cả các trong đó , và gọi là bao đóng của trong . Theo giả thiết về , ảnh của qua phép chiếu là đóng trong ; ảnh này chứa và do đó chứa , là điểm thuộc bao đóng của ; nói cách khác, tồn tại một điểm sao cho . Theo định nghĩa của tôpô của , điều này có nghĩa là, với mỗi lân cận của trong và mỗi , ta có , tức là , do đó là một điểm tụ của lọc , và vì vậy là quasi-compact.
Q.E.D.
Định lý 1
Cho là một ánh xạ liên tục. Bốn mệnh đề sau là tương đương:
a) là thực sự. b) là đóng và là quasi-compact với mỗi . c) Nếu là một lọc trên và nếu là một điểm tụ của thì tồn tại một điểm tụ của sao cho . d) *Nếu là một siêu lọc trên và nếu là một điểm giới hạn của cơ sở lọc , thì tồn tại một điểm giới hạn của sao cho .
a) b): Nếu là thực sự thì là đóng (no. 1, Mệnh đề 1) và với mỗi ánh xạ là thực sự [no. 1, Mệnh đề 3a)]. Theo Bổ đề 1, điều này suy ra rằng là quasi-compact.
b) c): Giả sử và thỏa mãn các giả thiết của c). Gọi là cơ sở lọc trên được tạo bởi các bao đóng của các tập hợp thuộc . Vì là đóng, ta có với mỗi (§ 5, no. 4, Mệnh đề 9). Điều này cho thấy các tập hợp là không rỗng với mọi , và do đó tạo thành một cơ sở lọc trên mà các phần tử của nó là các tập con đóng của . Vì là quasi-compact, tồn tại một điểm thuộc tất cả các tập hợp khi chạy qua . Do đó và là một điểm tụ của .
c) d): Tầm thường.
d) a): Trước hết, ta chứng minh rằng nếu d) được thỏa mãn thì là một ánh xạ đóng. Cho là một tập con đóng khác rỗng của và cho là bộ lọc gồm các tập con của chứa . Khi đó là tập hợp các điểm tụ của . Cho là tập hợp các điểm tụ của cơ sở lọc trên ; là đóng và rõ ràng chứa ; ta sẽ chứng minh rằng . Cho và cho là bộ lọc lân cận của trong ; theo giả thiết, mọi tập hợp của đều gặp mọi tập hợp của ; do đó là một cơ sở lọc trên và tồn tại một siêu lọc trên mịn hơn cả lẫn bộ lọc có cơ sở là (§ 6, no. 2, Mệnh đề 1, Hệ quả 1 và no. 4, Định lý 1). Siêu lọc có cơ sở là mịn hơn và do đó hội tụ về . Theo d), tồn tại một điểm sao cho và hội tụ về ; vì mịn hơn , là một điểm tụ của ; do đó . Điều này chứng tỏ rằng và do đó là đóng.
Để hoàn tất chứng minh, ta phải chỉ ra rằng là đóng với mọi không gian tôpô . Từ những gì đã chứng minh, chỉ cần chỉ ra rằng nếu thỏa mãn điều kiện d), thì cũng vậy. Đây là một hệ quả của bổ đề tổng quát sau:
Bổ đề 2
Nếu* là một họ các ánh xạ liên tục , mỗi ánh xạ đều thỏa mãn điều kiện d) của Định lý 1, thì ánh xạ tích
Cho là một siêu lọc trên , và cho là một điểm của sao cho hội tụ về . Điều này có nghĩa là mỗi cơ sở siêu lọc đều hội tụ về (§ 7, no. 6, Mệnh đề 10, Hệ quả 1). Theo điều kiện d), với mỗi tồn tại sao cho và hội tụ về ; nhưng khi đó hội tụ về (chỗ đã dẫn) và ta có . Điều này hoàn tất chứng minh Bổ đề 2 và do đó cả Định lý 1.
Hệ quả 1
Một không gian tôpô_ là gần compact khi và chỉ khi ánh xạ là thực sự.
Áp dụng a) b) cho .
Hệ quả 2
Mọi ánh xạ liên tục_ của một không gian gần compact vào một không gian Hausdorff đều là thực sự.
Hợp thành là thực sự theo Hệ quả 1; do đó là thực sự theo no. 1, Mệnh đề 5 d). Ngoài ra, ta có thể áp dụng tiêu chuẩn b) của Định lý 1, sử dụng § 9, no. 4, Định lý 2, Hệ quả 2.
Hệ quả 3
Nếu_ là một họ các ánh xạ thực sự, thì ánh xạ tích là thực sự.
Theo Định lý 1, đây chính là Bổ đề 2 ở trên.
Nếu áp dụng hệ quả này cho họ các ánh xạ và sử dụng Hệ quả 1, ta được định lý Tychonoff (§ 9, no 5, Định lý 3).
Hệ quả 4
Cho_ là một không gian Hausdorff, và cho là một họ các ánh xạ thực sự. Khi đó ánh xạ từ vào là thực sự.
Chứng minh giống như trong trường hợp một họ hữu hạn (no. 1, Mệnh đề 5, Hệ quả 3), sử dụng Hệ quả 3 ở trên và sự kiện đường chéo của là đóng (§ 8, no. 1, Mệnh đề 1).
Hệ quả 5
Nếu_ là một không gian gần compact bất kỳ và là một không gian tôpô bất kỳ, thì phép chiếu là thực sự.
Vì ta có thể đồng nhất với và với tích của và , cả hai đều là các ánh xạ thực sự.
Ví dụ
Cho là một tập hợp, và cho là một ánh xạ từ lên một không gian tôpô ; trang bị cho tôpô là ảnh ngược qua của tôpô của . Khi đó là thực sự, vì là đóng (§ 5, no. 1, Ví dụ 3) và ảnh ngược của một điểm của là một không gian con của có tôpô là tôpô thô nhất và do đó là gần compact.
Nhận xét
Khi là Hausdorff, điều kiện d) của Định lý 1 tương đương với điều kiện sau:
d') Nếu là một siêu lọc trên sao cho là một cơ sở lọc hội tụ, thì là hội tụ.
Vì nếu hội tụ đến và hội tụ đến , thì tính duy nhất của giới hạn trong và tính liên tục của cho thấy ta phải có . Tương tự, vì Y là Hausdorff, điều kiện c) của Định lý 1 tương đương với:
c') *Nếu là một bộ lọc trên X sao cho có một điểm tụ, thì có một điểm tụ.
Vì c) c') d') d) c).
Mặt khác, nếu Y không là Hausdorff, thì d') không còn suy ra d); chẳng hạn, lấy X gồm một điểm và Y gồm hai điểm, với tôpô thô nhất.
Mệnh đề 6
Cho là một ánh xạ thực sự, và K là một tập con quasi-compact của Y. Khi đó là quasi-compact.
Theo Mệnh đề 3 của no. 1, ánh xạ là thực sự. Vì là một ánh xạ thực sự (Định lý 1, Hệ quả 1), theo no. 1, Mệnh đề 5 a), suy ra hợp thành là thực sự, do đó là quasi-compact theo Định lý 1, Hệ quả 1.
3. Ánh xạ thực sự vào các không gian địa phương compact
Mệnh đề 7
Cho f là một ánh xạ liên tục từ một không gian Hausdorff X vào một không gian địa phương compact Y. Khi đó f là thực sự khi và chỉ khi ảnh ngược qua f của mọi tập con compact của Y là compact. Hơn nữa, nếu f là thực sự thì X là địa phương compact.
Nếu f là thực sự và K là một tập con compact của Y, thì là compact theo Mệnh đề 6 của no. 2. Ngược lại, nếu điều kiện này được thỏa mãn, cho là một phủ của Y bởi các tập mở tương đối compact. Khi đó các tập là compact trong X và phần trong của chúng phủ X; vì X là Hausdorff, điều này cho thấy X là địa phương compact. Hơn nữa, mỗi ánh xạ là thực sự (no. 2, Định lý 1, Hệ quả 2) và do đó f là thực sự theo Mệnh đề 3 b) của no. 1.
Hệ quả
Cho X, X' là hai không gian địa phương compact, và cho Y (t.ư. Y') là không gian compact thu được bằng cách thêm một điểm ở vô cực (t.ư. ) vào X (t.ư. X') (§ 9, no. 8). Khi đó một ánh xạ liên tục là thực sự khi và chỉ khi mở rộng của nó , sao cho , là liên tục.
Theo Mệnh đề 7, f là thực sự khi và chỉ khi, với mỗi tập con compact K' của X', là phần bù của một tập con compact của X; theo định nghĩa các lân cận của (t.ư. ) trong Y (t.ư. Y') điều này xảy ra khi và chỉ khi liên tục tại .
4. Không gian thương của các không gian compact và các không gian địa phương compact
Mệnh đề 8
Cho là một không gian compact, một quan hệ tương đương trên , là đồ thị của trong , là ánh xạ chính tắc . Khi đó các điều kiện sau là tương đương:
a) là đóng trong .
b) là đóng.
c) là thực sự.
d) là Hausdorff.
đóng khi và chỉ khi đóng; do đó b) suy ra c) theo Định lý 1b) của no. 2. Việc c) suy ra d) là một trường hợp riêng của no. 1, Mệnh đề 5, Hệ quả 2. d) suy ra a) đối với mọi không gian tôpô ( 8, no. 3, Mệnh đề 8). Còn phải chứng minh rằng a) suy ra b). Nếu là một tập con đóng của thì bão hòa của nó (đối với ) là ; theo giả thiết, là một tập con đóng của không gian compact , và do đó là compact ( 9, no. 3, Mệnh đề 3); kết quả nay suy ra từ tính liên tục của ( 9, no. 4, Định lý 2, Hệ quả 2).
Cuối cùng, hiển nhiên rằng nếu là Hausdorff thì nó là compact ( 9, no. 4, Định lý 2).
Mệnh đề 9
Cho là một không gian địa phương compact, là một quan hệ tương đương trên , là đồ thị của trong , là ánh xạ chính tắc ; cho là không gian compact thu được bằng cách ghép thêm một điểm ở vô cực vào , và cho là quan hệ tương đương trên có đồ thị là . Khi đó các điều kiện sau là tương đương:
a) là thực sự.
b) Bão hòa của mỗi tập con compact của đối với là compact.
c) đóng.
d) Hạn chế của lên là thực sự.
e) đóng và các lớp tương đương đối với là compact.
Hơn nữa, nếu các điều kiện này được thỏa mãn thì là địa phương compact.
a) b): Vì và là thực sự, nên là Hausdorff (no. 1, Mệnh đề 5, Hệ quả 2); do đó ảnh qua của mọi tập con compact của là compact ( 9, no. 4, Định lý 2, Hệ quả 1).
Bão hòa của đối với là và do đó là compact theo no. 2, Mệnh đề 6.
b) c) : Nếu đóng trong và không chứa , thì là một tập con compact của ; do đó, bao hòa của nó đối với , cũng chính là bao hòa của nó đối với , là compact và a fortiori đóng trong . Nếu và , thì bao hòa của đối với là hợp của và bao hòa của đối với ; do đó chỉ cần chứng minh rằng đóng trong (tức là là một quan hệ đóng). Để làm điều này, chỉ cần chứng minh rằng nếu là một tập con compact bất kỳ của thì là compact (, no. 7, Mệnh đề 11). Theo giả thiết, bao hòa của đối với là compact, và là bao hòa của , cũng compact; a fortiori là compact.
c) d) : Vì là chính quy (, no. 2, Hệ quả của Mệnh đề 1), đóng trong (, no. 6, Mệnh đề 14) và do đó compact. Suy ra là compact hóa một điểm của (, no. 8, Định lý 4). Vì hạn chế trên của liên tục tại , kết quả suy ra từ no. 3, Hệ quả của Mệnh đề 7.
d) e) : Nếu là một tập con đóng bất kỳ của , thì đóng trong , do đó bao hòa của đối với , bằng , là đóng trong (no. 1, Mệnh đề 1). Ngoài ra, lớp tương đương của mod đồng phôi với ảnh ngược của qua hạn chế của lên và do đó compact [no. 2, Định lý 1 b)].
e) a) : Nếu đóng, thì theo định nghĩa đóng, và với mỗi , là một lớp tương đương mod và do đó compact; suy ra là thực sự theo Định lý 1 b) của no. 2.
Cuối cùng ta phải chứng minh rằng là compact địa phương. là compact theo c) và Mệnh đề 8; quan hệ là quan hệ cảm sinh trên bởi ; là mở trong và bão hòa đối với ; do đó đẳng cấu tôpô với ảnh của qua ánh xạ chính tắc (, no. 6, Mệnh đề 10, Hệ quả 1). Khi đó là mở trong , và do đó là một không gian con compact địa phương của .
Q.E.D.
Hệ quả
Một không gian Hausdorff , một không gian tôpô , và một ánh xạ thực sự . Khi đó compact (resp. compact địa phương) khi và chỉ khi compact (resp. compact địa phương), và điều kiện compact (resp. compact địa phương) là đủ.
Nhận xét
Nếu X compact địa phương nhưng không compact, thì một quan hệ tương đương đóng R trên X không nhất thiết Hausdorff (Chương IX, § 4, Bài tập 14); và ngay cả khi R Hausdorff, X/R không nhất thiết compact địa phương (Bài tập 17). Tuy nhiên, ta có tiêu chuẩn sau:
Mệnh đề 10
Cho X là một không gian compact địa phương, R là một quan hệ tương đương mở Hausdorff trên X, và cho f : X \to X/R là ánh xạ chính tắc. Khi đó X/R compact địa phương, và nếu K' là một tập con compact bất kỳ của X/R thì tồn tại một tập con compact K của X sao cho f(K) = K'.
Mệnh đề đầu tiên là hệ quả của các sự kiện rằng mỗi x \in X có một lân cận compact V và f(V) là một lân cận compact của f(x) (§ 5, no. 3, Mệnh đề 5 và § 9, no. 4, Định lý 2, Hệ quả 1). Với mỗi y \in K' gọi V(y) là một lân cận compact của một điểm nào đó của f^{-1}(y) trong X, sao cho f(V(y)) là một lân cận compact của y. Có hữu hạn điểm y_i \in K' sao cho các f(V(y_i)) phủ K'. Gọi K_1 là tập compact trong X; ta có K' \subset f(K_1); do đó K = K_1 \cap f^{-1}(K') là compact (vì nó đóng trong K_1) và f(K) = K'.
Bài tập
Xem các bài tập cho § 10.