2. Nhóm con, nhóm thương, đồng cấu nhóm, không gian thuần nhất, nhóm tích
1. Các nhóm con của một nhóm tôpô
Cho G là một nhóm tôpô và H là một nhóm con của G. Theo (GT'), tôpô cảm sinh trên H bởi tôpô của G là tương thích với cấu trúc nhóm của H. Cấu trúc của một nhóm tôpô được xác định như vậy trên được gọi là cảm sinh bởi cấu trúc của . Mỗi khi ta xét một nhóm con của như một nhóm tôpô, thì luôn luôn chính cấu trúc cảm sinh này đang được xét đến, trừ khi điều ngược lại được phát biểu rõ ràng.
Mệnh đề 1
Bao đóng của một nhóm con của một nhóm tôpô là một nhóm con của . Nếu là một nhóm con chuẩn của , thì cũng vậy.
Nếu thì , bởi vì ánh xạ là liên tục trên và biến thành (Chương I, § 2, no. 1, Định lý 1). Tương tự, tính liên tục của ánh xạ chỉ ra rằng nếu là chuẩn thì là chuẩn.
Đặc biệt, bao đóng của tập hợp chỉ gồm phần tử đơn vị của , là một nhóm con chuẩn của ; và khi và chỉ khi là Hausdorff ( 1, no. 2, Mệnh đề 2).
Mệnh đề 2
Nếu là một nhóm tôpô Hausdorff, thì bao đóng của một nhóm con giao hoán của là một nhóm con giao hoán của .
Theo Mệnh đề 1, ta có thể hạn chế vào trường hợp trù mật trong . Các hàm liên tục và bằng nhau trên , và do đó bằng nhau trên , theo nguyên lý mở rộng của các đẳng thức (Chương I, § 8, no. 1, Mệnh đề 2, Hệ quả 1).
Mệnh đề 3
Cho là một nhóm tôpô Hausdorff và cho là một tập con bất kỳ của . Khi đó tập hợp gồm các phần tử của giao hoán với mỗi phần tử của là một nhóm con đóng của . Đặc biệt, tâm của là đóng trong .
Vì là giao của các tập hợp , trong đó là tập hợp tất cả các sao cho ; và là đóng (Chương I, § 8, no. 1, Mệnh đề 2).
Mệnh đề 4
Cho là một nhóm tôpô và cho là một nhóm con của địa phương đóng tại một điểm của (Chương I, § 3, no. 3, Định nghĩa 2). Khi đó là đóng trong .
Do phép tịnh tiến, là đóng địa phương tại mỗi điểm của nó, tức là là đóng địa phương trong . Cho là một lân cận mở đối xứng của trong sao cho là đóng trong . Nếu , thì gặp ; nếu , ta có , và là đóng trong . Nhưng nằm trong bao đóng của , do đó .
Hệ quả
Một nhóm con của một nhóm tôpô là mở khi và chỉ khi nó có một điểm trong. Mọi nhóm con mở đều đóng.
Nếu một nhóm con có một điểm trong, thì do phép tịnh tiến mọi điểm của đều là điểm trong và do đó là mở. Mệnh đề thứ hai của hệ quả là một trường hợp riêng của Mệnh đề 4.
Mệnh đề 5
Một nhóm con của một nhóm tôpô là rời rạc khi và chỉ khi có một điểm cô lập. Mọi nhóm con rời rạc của một nhóm Hausdorff đều đóng.
Nếu là rời rạc, mọi điểm của đều là cô lập. Ngược lại, nếu có một điểm cô lập, thì do phép tịnh tiến mọi điểm của đều là cô lập và do đó là rời rạc. Nếu là rời rạc và là Hausdorff, thì tồn tại một lân cận của sao cho ; là đóng trong và do đó a fortiori trong , vì thế là đóng địa phương tại . Suy ra là đóng trong theo Mệnh đề 4.
Nhận xét
Cho là một nhóm con bất kỳ của một nhóm tôpô . Với mỗi ta có . , vì phép tịnh tiến bởi là một đồng phôi của lên . Nói cách khác, với mỗi , là trù mật trong . Suy ra rằng nếu không đóng, thì là trù mật trong .
2. Các thành phần của một nhóm tôpô
Cho là một lân cận đối xứng của trong . Nhóm con sinh bởi , được ký hiệu là , gồm tất cả các tích của các dãy hữu hạn các phần tử của . là mở, vì là một điểm trong của nó, và do đó là đóng theo Mệnh đề 4 của no. 1. Suy ra rằng:
Mệnh đề 6
Một nhóm tôpô liên thông được sinh bởi mọi lân cận của phần tử đơn vị.
Mệnh đề đảo lại của mệnh đề này nói chung là sai, như ta sẽ thấy ở Chương IV (§ 2, no. 5). Nếu một nhóm tôpô được sinh bởi mỗi lân cận của phần tử đơn vị, thì điều nhiều nhất có thể nói là không chứa nhóm con mở nào khác .
\* Như một ví dụ về một nhóm không liên thông có một nhóm con mở phân biệt với , ta có thể nêu nhóm nhân của các số thực khác không, trong đó nhóm con của các số thực vừa mở vừa đóng (xem Chương IV, § 3, no. 2). \*
Mệnh đề 7
Trong một nhóm tôpô , thành phần của phần tử đơn vị là một nhóm con chuẩn tắc đóng. Thành phần của bất kỳ điểm nào là lớp kề .
Thành phần của phần tử đơn vị của được gọi là thành phần đơn vị của .
3. Các nhóm con trù mật
Mệnh đề sau tổng quát hóa Mệnh đề 1 của no. 1:
Mệnh đề 8
Cho là một nhóm con trù mật của một nhóm tôpô , và là một nhóm con chuẩn tắc của . Khi đó bao đóng của trong là một nhóm con chuẩn tắc của .
Vì ánh xạ liên tục trên , và ánh xạ vào ; do đó (Chương I, § 2, no. 1, Định lý 1) nó ánh xạ vào .
Mệnh đề 9
Cho là một nhóm con trù mật của một nhóm tôpô . Nếu được sinh bởi mọi lân cận của phần tử đơn vị trong , thì được sinh bởi mọi lân cận của phần tử đơn vị trong .
Cho là một lân cận đối xứng bất kỳ của trong . Khi đó là một lân cận của trong , và do đó sinh ra . Suy ra sinh ra một nhóm con chứa ; nhưng là mở và đóng (no. 1, Hệ quả của Mệnh đề 4), và do đó chứa .
4. Các không gian có toán tử
Cho là một không gian tôpô và cho là một nhóm tôpô. được gọi là tác động liên tục trên nếu các điều kiện sau được thỏa mãn:
1) có làm một nhóm các toán tử; nói cách khác được trang bị một phép toán ngoài hợp thành mà là tập hợp các toán tử, và thỏa mãn và với mọi và mọi .
2) Ánh xạ từ vào là liên tục.
Bổ đề 1
Nếu một nhóm tôpô* tác động liên tục trên một không gian tôpô , thì với mỗi ánh xạ là một đồng phôi của lên .
Vì ánh xạ này là một song ánh liên tục mà ánh xạ nghịch đảo cũng liên tục.
Ta nhắc lại rằng với mỗi , tập hợp gồm các ảnh của bởi các phần tử của được gọi là quỹ đạo của (đối với nhóm các toán tử ), và tập hợp tất cả các sao cho là một nhóm con của được gọi là nhóm ổn định của . Quan hệ thuộc quỹ đạo của là một quan hệ tương đương trên , được gọi là quan hệ tương đương xác định bởi ; các lớp tương đương đối với quan hệ này là các quỹ đạo của các điểm của . Không gian tôpô được gọi là không gian quỹ đạo của (đối với ), hoặc không gian thương của bởi nhóm , và được ký hiệu là ; và tôpô của được gọi là thương của tôpô của bởi .
Bổ đề 2
Nếu một nhóm tôpô* tác động liên tục trên một không gian tôpô , thì quan hệ tương đương xác định bởi là mở.
Vì phần bão hòa đối với của một tập con mở của là tập hợp , và mỗi là mở theo Bổ đề 1.
Ví dụ 1
Cho là một nhóm con của nhóm tôpô . tác động liên tục lên theo phép toán ngoài . cũng tác động liên tục lên theo phép toán ngoài .
Ví dụ 2
\* Nếu là một vành chia tôpô (, no. 7), nhóm nhân tác động liên tục lên theo phép toán ngoài . \
Ví dụ 3
Cho là một nhóm tôpô, là một không gian tôpô. Khi đó ánh xạ từ vào là một phép toán ngoài của hợp thành trên , và tác động liên tục lên đối với luật này; khi đó ta nói tác động tầm thường lên .
Nhận xét
Thay vì nói rằng một nhóm tôpô tác động liên tục lên một không gian tôpô , người ta thường nói rằng tác động liên tục bên trái lên . Khi nhóm tôpô đối của tác động liên tục lên , ta nói rằng tác động liên tục bên phải lên . Điều đó tương đương với việc nói rằng có một luật hợp thành ngoài liên tục với làm tập hợp các toán tử, sao cho và . Một luật như vậy thường được viết bên phải : (do đó có thuật ngữ này), và khi đó ta có . Nếu tác động liên tục bên phải lên theo luật , thì cũng tác động liên tục bên trái lên theo phép toán ngoài , theo tiên đề (GT).
Cho là một nhóm tôpô tác động liên tục trên một không gian tôpô , và cho là ánh xạ chính tắc của lên không gian quỹ đạo . Cho là một tập con bất kỳ của , và cho là không gian con của là bao bão hòa của đối với quan hệ tương đương xác định bởi (do đó là hợp của các quỹ đạo của các điểm thuộc , và được gọi là bao bão hòa của đối với ). tác động liên tục trên bởi hạn chế của lên . Hơn nữa, vì là mở (Bổ đề 2) và là bão hòa, từ Mệnh đề 4 của Chương I, § 5, no. 2, và từ quan hệ , suy ra rằng:
Mệnh đề 10
Song ánh chính tắc của không gian con của lên không gian quỹ đạo là một phép đồng phôi.
Bây giờ cho là một quan hệ tương đương trên sao cho, với mỗi , ánh xạ là tương thích với [nói cách khác, sao cho quan hệ kéo theo ]; để ngắn gọn, ta sẽ nói rằng quan hệ là tương thích với nhóm . Nếu là ánh xạ chính tắc của lên , và nếu ký hiệu lớp mod của , thì có làm nhóm các toán tử đối với phép toán ngoài . Hơn nữa:
Mệnh đề 11
Nếu quan hệ tương đương trên là mở và tương thích với , thì tác động liên tục trên .
Vì quan hệ đẳng thức trên và quan hệ trên đều mở, chỉ cần chứng minh rằng ánh xạ từ vào là liên tục (Chương I, § 5, no. 3, Hệ quả của Mệnh đề 8); nhưng điều này suy ra từ tính liên tục của và của ánh xạ
Nhận xét
Cho là một nhóm tôpô khác tác động liên tục trên , và giả sử rằng với mọi và x \in X. Khi đó quan hệ tương đương S xác định bởi G' tương thích với G, và vì S là mở (Bổ đề 2) nên suy ra G tác động liên tục trên X/G'. Tương tự, G' tác động liên tục trên X/G. Trong những trường hợp này, hai phép tác động của hai nhóm G và G' trên X được gọi là giao hoán.
5. Không gian thuần nhất
Cho G là một nhóm tôpô và H là một nhóm con của G. H tác động liên tục bên phải trên G theo phép toán ngoài , và quỹ đạo của một điểm là lớp ghép trái . Do đó tập các quỹ đạo chính là không gian thuần nhất mà trong đại số ta đã gọi như vậy. Mỗi khi nói đến như một không gian tôpô, ta luôn hiểu đó là không gian quỹ đạo của G (đối với H) trừ khi có tuyên bố rõ ràng ngược lại; tức là không gian thương của G theo quan hệ tương đương . Phù hợp với các định nghĩa tổng quát, ta nói rằng tôpô của không gian này là thương theo H của tôpô của G.
Mệnh đề 12
Nhóm G tác động liên tục trên mọi không gian thuần nhất .
Vì quan hệ tương đương là mở (no. 4, Bổ đề 2), đây là một trường hợp riêng của Mệnh đề 11 của no. 4.
Mệnh đề 13
Cho G là một nhóm tôpô và H là một nhóm con của G. Khi đó không gian thuần nhất là Hausdorff khi và chỉ khi H đóng trong G.
H là một lớp tương đương đối với quan hệ và do đó, nếu là Hausdorff, thì H đóng trong G. Ngược lại, nếu H đóng, thì đồ thị của quan hệ này đóng trong , vì nó là ảnh ngược của H qua ánh xạ liên tục . Vì quan hệ là mở, suy ra từ Chương I, § 8, no. 3, Mệnh đề 8 rằng là Hausdorff.
Mệnh đề 14
Cho G là một nhóm tôpô và H là một nhóm con của G. Khi đó không gian thuần nhất là rời rạc khi và chỉ khi H mở trong G.
Vì các ảnh ngược trong G của các điểm của qua ánh xạ chính tắc là các lớp ghép (); và các tập này mở trong G khi và chỉ khi H mở trong G.
Cho X là một không gian tôpô trên đó một nhóm tôpô G tác động liên tục và bắc cầu; khi đó X là một không gian thuần nhất của G (theo nghĩa đại số). Cho x là một điểm của X, H_x là nhóm ổn định của nó. Ánh xạ toàn ánh liên tục s → s.x từ G lên X phân tích một cách chính tắc thành
trong đó f_x là ánh xạ chính tắc từ G lên không gian thuần nhất G/H_x, và g_x là song ánh s.H_x → s.x từ G/H_x lên X; hơn nữa (Chương I, § 3, no. 4, Mệnh đề 6) g_x là một ánh xạ liên tục. Nhưng g_x không nhất thiết là một phép đồng phôi từ G/H_x lên X (Bài tập 29). Nếu g_x là một phép đồng phôi với mỗi x ∈ X, thì ta nói X là một không gian thuần nhất tôpô (của nhóm tôpô G); để được như vậy, điều kiện cần và đủ là, với mỗi x ∈ E, ánh xạ s → s.x từ G vào X phải là mở.
Mệnh đề 15
Cho X là một không gian tôpô trên đó một nhóm tôpô G tác động liên tục và bắc cầu. Để X là một không gian thuần nhất tôpô (đối với G), chỉ cần tồn tại một điểm x_0 ∈ X sao cho ánh xạ s → s.x_0 biến mỗi lân cận của e trong G thành một lân cận của x_0 trong X.
Mọi x ∈ X đều có thể viết dưới dạng x = t.x_0 với một t ∈ G nào đó. Nếu V là một lân cận của e, thì V.x = (Vt).x_0 là một lân cận của x, vì ta có thể viết (Vt).x_0 = t((t^{-1}Vt).x_0), và mệnh đề này suy ra từ các sự kiện rằng t^{-1}Vt là một lân cận của e trong G và y → t.y là một phép đồng phôi của X lên chính nó (no. 4, Bổ đề 1). Suy ra rằng nếu U là một tập con mở bất kỳ của G và x là một điểm bất kỳ của X, thì U.x là mở trong X; vì nếu t ∈ U, thì t^{-1}U là một lân cận của e, do đó (t^{-1}U).x là một lân cận của x, và t.((t^{-1}U).x) = U.x là một lân cận của t.x. Vậy U.x là mở trong X, do đó ánh xạ s → s.x từ G vào X là mở. Điều này hoàn tất chứng minh.
6. Nhóm thương
Mệnh đề 16
Cho G là một nhóm tôpô và H là một nhóm con chuẩn tắc của G. Khi đó thương theo H của tôpô của G tương thích với cấu trúc nhóm của G/H.
Nếu x → x̂ là ánh xạ chính tắc từ G lên G/H, thì ta phải chứng minh rằng (x̂, ŷ) → x̂ŷ^{-1} là một ánh xạ liên tục từ (G/H) × (G/H) vào G/H. Vì quan hệ tương đương x^{-1}y ∈ H là mở (no. 4, Bổ đề 2), chỉ cần chứng minh rằng (x, y) → x̂ŷ^{-1} là một ánh xạ liên tục từ G × G vào G/H (Chương I, § 5, no. 3, Hệ quả của Mệnh đề 8, và § 3, no. 4, Mệnh đề 6). Nhưng (x, y) → x̂ŷ^{-1} là hợp thành của các ánh xạ liên tục x → x̂ và (x, y) → xy^{-1}, nên là liên tục.
Mỗi khi trong phần sau ta xét một nhóm thương của một nhóm tôpô như một nhóm tôpô, luôn hiểu rằng tôpô của là thương theo của tôpô của , trừ khi có tuyên bố rõ ràng ngược lại.
Mệnh đề 17
Cho là ánh xạ chính tắc từ một nhóm tôpô lên một nhóm thương . Nếu là một hệ cơ bản các lân cận của trong , thì là một hệ cơ bản các lân cận của phần tử đơn vị của .
Đây là một trường hợp riêng của Mệnh đề 5 của Chương I, § 5, no. 3.
Các Mệnh đề 13 và 14 cho ta, đặc biệt, đối với các nhóm thương:
Mệnh đề 18
Cho là một nhóm tôpô và cho là một nhóm con chuẩn tắc của . a) *Nhóm thương là Hausdorff khi và chỉ khi đóng trong . b) *Nhóm thương là rời rạc khi và chỉ khi mở trong .
Nếu là một nhóm tôpô và là bao đóng của trong , thì là một nhóm con chuẩn tắc đóng của (no. 1, Mệnh đề 1), do đó là Hausdorff; được gọi là nhóm Hausdorff liên kết với .
Mệnh đề 19
Nếu là một nhóm con chuẩn tắc rời rạc của một nhóm tôpô , thì đẳng cấu địa phương với .
Cho là một lân cận của trong không chứa điểm nào của ngoài , và cho là một lân cận mở đối xứng của trong sao cho . Khi đó hạn chế lên của ánh xạ chính tắc từ lên là đơn ánh; thật vậy, nếu và , thì và , nên . Theo Mệnh đề 17 suy ra rằng hạn chế của lên là một đồng phôi từ lên ; hơn nữa, vì với mọi , ta kết luận rằng và đẳng cấu địa phương (§ 1, no. 3, Mệnh đề 3).
7. Nhóm con và nhóm thương của một nhóm thương
Cho là một nhóm tôpô, cho là một nhóm con chuẩn tắc của , và cho là ánh xạ chính tắc. Ta biết rằng nếu là một nhóm con của , thì là một nhóm con của chứa . Ngược lại, nếu là một nhóm con của , thì là một nhóm con của ; hơn nữa, có một song ánh chính tắc từ nhóm thương lên nhóm con của , và một song ánh chính tắc từ lên nhóm thương , và cả hai song ánh này đều là các đẳng cấu đối với các cấu trúc nhóm.
Mệnh đề 20
Cho là một nhóm con của một nhóm tôpô , cho là một nhóm con chuẩn tắc của , và cho ký hiệu ánh xạ chính tắc của lên . Khi đó song ánh chính tắc từ lên là một đẳng cấu của các nhóm tôpô.
Điều này suy ra từ các nhận xét trước đó, và từ Mệnh đề 10 của no. 4.
Song ánh chính tắc từ lên là một đồng cấu liên tục, vì nó thu được từ hạn chế của lên khi chuyển qua các thương; nhưng nói chung các nhóm tôpô và không đẳng cấu (xem § 4, no. 1, Mệnh đề 1, Hệ quả 3).
\* Chẳng hạn, lấy là nhóm cộng của các số thực, lấy là nhóm của các số nguyên, và lấy là nhóm gồm các bội số nguyên của một số vô tỉ . Khi đó , nên là một nhóm rời rạc, đẳng cấu với ; mặt khác, trù mật trong (như ta sẽ thấy ở Chương V, § 1, no. 1, Mệnh đề 1), do đó , địa phương đẳng cấu với (no. 6, Mệnh đề 19), không phải là một nhóm rời rạc và vì thế không đẳng cấu với . \*
Tuy nhiên, ta có mệnh đề sau:
Mệnh đề 21
Cho là một nhóm tôpô, là một nhóm con trù mật của , là một nhóm con chuẩn tắc của , là bao đóng của trong và là ánh xạ chính tắc . Khi đó song ánh chính tắc là một đẳng cấu của nhóm tôpô lên một nhóm con trù mật của .
Vì , chỉ cần chứng minh rằng nếu là một tập con mở bất kỳ của được bão hòa đối với quan hệ , thì là giao của với một tập con mở của được bão hòa đối với quan hệ (Chương I, § 3, no. 6, Mệnh đề 10). Cho là một tập con mở của sao cho . Vì , dễ thấy rằng ; nhưng là mở trong , nên ta có thể giả sử rằng . Tập hợp là mở trong và được bão hòa đối với quan hệ ; do đó mệnh đề sẽ được chứng minh nếu ta chỉ ra rằng . Bây giờ, nếu và sao cho , thì tồn tại một lân cận đối xứng của trong sao cho ; vì là một lân cận của trong , nên tồn tại sao cho . Nhưng khi đó ta có , và ; vì thế . Nhưng , do đó . Điều này hoàn tất chứng minh.
Cho là một nhóm tôpô tác động liên tục lên một không gian tôpô , và cho là một nhóm con chuẩn tắc của được chứa trong nhóm ổn định của mỗi điểm của . Khi đó, với mỗi , quan hệ kéo theo , và chuyển qua thương ta định nghĩa một ánh xạ từ vào . Người ta kiểm tra ngay lập tức rằng đối với phép toán ngoài , X có G/K làm một nhóm các toán tử. Hơn nữa, G/K tác động liên tục lên X đối với luật này; vì quan hệ đẳng thức trên X và quan hệ trên G đều là những quan hệ tương đương mở, và do đó kết quả suy ra từ tính liên tục của ánh xạ
từ vào X (Chương I, § 5, no. 3, Hệ quả của Mệnh đề 8, và § 3, no. 4, Mệnh đề 6).
Bây giờ cho G là một nhóm tôpô tác động liên tục lên một không gian tôpô X, và cho H là một nhóm con chuẩn tắc bất kỳ của G; khi đó H tác động liên tục lên X. Gọi S là quan hệ tương đương do H xác định trên X; khi đó S là mở (no. 4, Bổ đề 2). Quan hệ S tương thích với nhóm G (no. 4); vì nếu thì tồn tại sao cho ; do đó với mọi ta có , và vì H là chuẩn tắc trong G; vậy . Nếu là ánh xạ chính tắc của X lên X/S, thì nhóm G do đó tác động liên tục lên X/S đối với phép toán ngoài
(no. 4, Mệnh đề 11). Hơn nữa, nhóm H được chứa trong nhóm ổn định của mỗi điểm của X/S; như đã thấy ở trên, G/H tác động liên tục lên đối với phép toán ngoài . Nếu R ký hiệu quan hệ tương đương trên X do G xác định, thì quan hệ S kéo theo R, và quan hệ tương đương R/S trên X/S là quan hệ được xác định bởi nhóm G/H. Vậy nên (Chương I, § 3, no. 4, Mệnh đề 7):
Mệnh đề 22
Cho G là một nhóm tôpô tác động liên tục lên một không gian tôpô X, và cho H là một nhóm con chuẩn tắc của G. Khi đó song ánh chính tắc từ X/G lên là một đồng phôi.
Hệ quả
Cho G là một nhóm tôpô, H là một nhóm con chuẩn tắc của G, và K là một nhóm con chuẩn tắc của G chứa H. Khi đó song ánh chính tắc từ G/K lên là một đẳng cấu của các nhóm tôpô.
Ta đã biết rằng song ánh này là một đẳng cấu nhóm, và Mệnh đề 22 (áp dụng cho nhóm K tác động bên phải lên G) cho thấy rằng nó là một đồng phôi.
8. Đồng cấu liên tục và cấu xạ ngặt
Mệnh đề 23
Một đồng cấu f từ một nhóm tôpô G vào một nhóm tôpô là liên tục trên G khi và chỉ khi nó liên tục tại một điểm của G.
Giả sử liên tục tại một điểm ; khi đó nếu là một lân cận bất kỳ của , thì là một lân cận của . Do đó nếu là một điểm bất kỳ của , ta có
Một đồng cấu liên tục từ một nhóm tôpô vào một nhóm tôpô còn được gọi là một cấu xạ từ vào đối với các cấu trúc nhóm tôpô.
Cho là một đồng cấu liên tục của một nhóm tôpô vào một nhóm tôpô ; ảnh ngược của phần tử đơn vị của là một nhóm con chuẩn tắc của , và là một nhóm con của . Xét sự phân tích chính tắc , trong đó là ánh xạ chính tắc , là đơn ánh chính tắc và sau cùng là một đồng cấu liên tục song ánh của nhóm thương lên nhóm con (Chương I, § 3, no. 5); người ta nói rằng là đồng cấu song ánh liên kết với . Nói chung, không phải là một đẳng cấu của các nhóm tôpô.
Ví dụ, cho là một nhóm tôpô không rời rạc, và là nhóm tôpô thu được bằng cách trang bị cho tôpô rời rạc; khi đó ánh xạ đồng nhất từ vào là một đồng cấu liên tục song ánh, nhưng không song liên tục.
Định nghĩa 1
Một đồng cấu liên tục của một nhóm tôpô vào một nhóm tôpô được gọi là một cấu xạ ngặt của vào nếu đồng cấu song ánh của lên , liên kết với , là một đẳng cấu của các nhóm tôpô (nói cách khác, nếu là song liên tục).
Vì vậy một đẳng cấu của một nhóm tôpô lên một nhóm tôpô là một cấu xạ ngặt song ánh của lên .
Mệnh đề 24
Cho là một đồng cấu liên tục của một nhóm tôpô vào một nhóm tôpô . Khi đó ba mệnh đề sau là tương đương:* a) là một cấu xạ ngặt. b) Ảnh theo của mọi tập hợp mở trong là một tập hợp mở trong . c) *Ảnh theo của mọi lân cận của phần tử đơn vị trong là một lân cận của phần tử đơn vị trong .
Theo Bổ đề 2 của no. 4, tính tương đương của a) và b) suy ra ngay lập tức từ các định nghĩa (Chương I, § 5, no. 3, Mệnh đề 5). Tính tương đương của b) và c) là một trường hợp riêng của Mệnh đề 15 của no. 5, nếu ta nhận thấy rằng tác động liên tục trên bởi luật ngoài .
Nhận xét 1
Từ điều kiện b) của Mệnh đề 24 suy ra rằng mọi đồng cấu liên tục của một nhóm tôpô vào một nhóm rời rạc đều là một cấu xạ ngặt.
Nếu G compact và là Hausdorff, thì đồng cấu song ánh liên kết với là song liên tục (Chương I, § 10, no. 2, Định lý 1, Hệ quả 2, và no. 1, Mệnh đề 5, Hệ quả 4). Do đó mọi đồng cấu liên tục của một nhóm compact vào một nhóm Hausdorff đều là một cấu xạ ngặt.
Nhận xét 2
Cho là một cấu xạ ngặt từ G vào và là một cấu xạ ngặt từ vào . Nếu toàn ánh hoặc nếu đơn ánh, thì suy ra ngay lập tức từ Mệnh đề 24 rằng là một cấu xạ ngặt từ G vào . Nhưng kết luận này không còn nhất thiết đúng nữa nếu không điều kiện nào trong hai điều kiện trước được thỏa mãn, ngay cả khi đơn ánh và toàn ánh (Bài tập 19).
Nhận xét 3
Cho là một đồng cấu liên tục từ một nhóm tôpô G vào một nhóm tôpô , và cho H là một nhóm con chuẩn tắc của G. cảm sinh một đồng cấu từ nhóm lên nhóm thương . Đồng cấu này là liên tục. Hơn nữa, nếu là một cấu xạ ngặt từ G vào , thì là một cấu xạ ngặt từ lên ; thật vậy, nếu U là mở trong , và nếu (tương ứng ) ký hiệu ánh xạ chính tắc từ G lên [tương ứng từ lên ], thì ta có , và vì là mở trong G, suy ra là mở trong , điều đó chứng minh mệnh đề của chúng ta.
9. Tích của các nhóm tôpô
Cho là một họ các nhóm tôpô. Khi đó ta có thể định nghĩa một cấu trúc nhóm trên tập hợp tích
(tích của các cấu trúc nhóm của các ) bằng cách định nghĩa . Nếu là phần tử đơn vị của , thì là phần tử đơn vị của G, và ta có . Tôpô tích (Chương I, § 2, no. 3) của các tôpô của các là tương thích với cấu trúc nhóm này. Thật vậy, ánh xạ từ vào G là hợp thành của ánh xạ từ
và ánh xạ chính tắc từ
và cả hai ánh xạ này đều liên tục (Chương I, § 4, no. 1, Hệ quả 1 của Mệnh đề 1, và Mệnh đề 2).
Định nghĩa 2
Nhóm tôpô thu được bằng cách trang bị cho tập hợp tích
cấu trúc nhóm là tích của các cấu trúc nhóm của các và tôpô là tích của các tôpô của các được gọi là tích của các nhóm tôpô .
Nếu là một phân hoạch của , thì đẳng cấu với tích của các nhóm tôpô (tính kết hợp của tích).
Nếu là một nhóm con của , thì tích các nhóm tôpô đẳng cấu với nhóm con của . Đặc biệt, nếu là một tập con bất kỳ của , và , thì nhóm tôpô đẳng cấu với nhóm con chuẩn tắc của . Vì phép chiếu của mọi tập mở là một tập mở, phép chiếu của lên là một cấu xạ ngặt, và do đó nhóm thương đẳng cấu với ; đẳng cấu với tích .
Mệnh đề 25
Cho là một họ các nhóm tôpô, và cho là nhóm con chuẩn tắc của gồm mọi sao cho các bằng phần tử đơn vị của trừ ra chỉ với một số hữu hạn chỉ số. Khi đó nhóm con trù mật trong .
Đây là một trường hợp riêng của Chương I, § 4, no. 3, Mệnh đề 8.
Cho là một họ các không gian tôpô, và với mỗi cho là một nhóm tôpô tác động liên tục trên . Rõ ràng là khi đó nhóm tích tác động liên tục trên không gian tích theo luật
(Chương I, § 4, no. 1, Mệnh đề 1, Hệ quả 1, và Mệnh đề 2). Hơn nữa quỹ đạo dưới tác động của của một điểm của là tích của các quỹ đạo của các (đối với các nhóm ). Gọi là ánh xạ chính tắc từ lên , và gọi là ánh xạ tích từ lên ; khi đó nhận xét trên cho thấy song ánh liên kết với một cách chính tắc ánh xạ không gian quỹ đạo lên . Hơn nữa:
Hệ quả
Cho* là một họ các nhóm tôpô, và với mỗi cho là một nhóm con chuẩn tắc của ; gọi là ánh xạ chính tắc từ lên . Đặt . Khi đó đồng cấu song ánh từ lên liên kết với đồng cấu liên tục *là một đẳng cấu các nhóm tôpô.
Vì đồng cấu này là một đẳng cấu của các cấu trúc nhóm.
Nhận xét
Nếu là một nhóm tôpô giao hoán, viết theo lối cộng, thì ánh xạ từ lên là một cấu xạ ngặt. Thật vậy, vì nên nó là một đồng cấu từ lên ; ngoài ra nó liên tục, và ảnh của một lân cận của phần tử không trong qua ánh xạ này là lân cận của phần tử không trong .
10. Tích nửa trực tiếp
Cho là hai nhóm con của một nhóm , sao cho ; khi đó là một nhóm con của , vì
Hơn nữa, ánh xạ từ vào là đơn ánh khi và chỉ khi . Thật vậy, hiển nhiên nếu là đơn ánh thì ; và ngược lại, quan hệ , với và , suy ra ; do đó nếu thì là đơn ánh. Vậy là song ánh khi và chỉ khi và .
Nếu là một nhóm con chuẩn tắc của (hoặc nói chung hơn, là chuẩn tắc trong một nhóm con nào đó của chứa ), thì điều kiện tự động được thỏa mãn. Hơn nữa, với mỗi ánh xạ là một tự đẳng cấu của nhóm , và với hai phần tử bất kỳ của ta có
và với mọi trong và trong ta cũng có
Ngược lại:
Mệnh đề 27
Cho và là hai nhóm, và là các phần tử đơn vị tương ứng của chúng. Giả sử rằng ta được cho một đồng cấu từ vào nhóm các tự đẳng cấu của . Khi đó:
1) Trên tập hợp tích , luật hợp thành trong
2) Cho , là hai đồng cấu vào một nhóm , sao cho
Nếu là các phần tử của và là các phần tử của , thì
điều đó chứng tỏ rằng ánh xạ quả thật là một đồng cấu từ S vào G thỏa mãn các điều kiện của 2).
Hệ quả
Đồng cấu h được xác định trong 2) của Mệnh đề 27 là đơn ánh khi và chỉ khi f và g là đơn ánh và ; và h là toàn ánh khi và chỉ khi .
Vì , mệnh đề thứ hai là hiển nhiên; hơn nữa từ (4) suy ra rằng , và mệnh đề thứ nhất suy ra từ các nhận xét ở đầu tiểu tiết này.
Nhóm S được xác định trong Mệnh đề 27 được gọi là tích nửa trực tiếp ngoài của N và L (đối với ); nói chung chúng ta sẽ đồng nhất N (tương ứng L) với nhóm con chuẩn tắc [tương ứng nhóm con ] của S. Nếu là phần tử đơn vị của với mọi , ta thu lại khái niệm thông thường về tích của hai nhóm.
Bây giờ cho G là một nhóm, và cho L và N là hai nhóm con của G sao cho và sao cho N là chuẩn tắc trong NL, nên với mỗi , là một tự đẳng cấu của N, và là một đồng cấu từ L vào nhóm tự đẳng cấu của N. Khi đó suy ra từ Mệnh đề 27 rằng nếu S là tích nửa trực tiếp ngoài của N và L (ứng với ), thì là một đồng cấu từ S vào G. h là song ánh khi và chỉ khi ta có và (Hệ quả của Mệnh đề 27); khi đó G được gọi là tích nửa trực tiếp của nhóm con chuẩn tắc N của nó và nhóm con L của nó, và ta thường đồng nhất G với S qua h.
Mệnh đề 28
Cho L, N là hai nhóm tôpô, cho là một đồng cấu từ L vào nhóm các tự đẳng cấu của cấu trúc nhóm (phi tôpô) của N; và giả sử rằng ánh xạ từ vào N là liên tục. Khi đó:
1) *Trên tích nửa trực tiếp ngoài S của N và L, ứng với , tích các tôpô của N và L là tương thích với cấu trúc nhóm; các đơn cấu chính tắc và là các đẳng cấu của các nhóm tôpô N và L tương ứng lên các nhóm con và của S, và là một cấu xạ ngặt từ S lên L.
2) Cho và là hai đồng cấu liên tục vào một nhóm tôpô G, thỏa mãn (4); khi đó đồng cấu
từ S vào G là liên tục.
Điều này là một hệ quả ngay lập tức của các định nghĩa và của các tính chất của tôpô tích.
Nhóm tôpô S được định nghĩa như vậy được gọi là tích nửa trực tiếp tôpô ngoài của N và L (ứng với σ); lưu ý rằng điều kiện đặt lên σ kéo theo rằng L tác động liên tục bên trái lên N theo phép toán ngoài [no. 4].
Bây giờ cho G là một nhóm tôpô và cho N và L là hai nhóm con của G sao cho G là tích nửa trực tiếp của N và L, xét như một nhóm phi tôpô; khi đó hiển nhiên là ánh xạ là liên tục trên , và đồng cấu song ánh chính tắc
từ S lên G là liên tục. Nhưng đồng cấu này không nhất thiết là song liên tục; khi nó là song liên tục, G được gọi là tích nửa trực tiếp tôpô của N và L. Để điều đó xảy ra thì điều kiện cần và đủ là, nếu và là các ánh xạ làm tương ứng với các phần tử duy nhất và sao cho , thì một trong hai ánh xạ là liên tục (khi đó cả hai đều liên tục). Nói như vậy cũng tương đương với việc nói rằng hạn chế lên L của ánh xạ chính tắc là một đẳng cấu của nhóm tôpô L lên nhóm tôpô G/N.
Bài tập
Xem các bài tập cho § 2.