§ 2. Các đại số con Cartan và các phần tử chính quy của một đại số Lie
Từ no. 2 trở đi, trường được giả thiết là vô hạn.
1. Các đại số con Cartan
Định nghĩa 1 00TJ
Cho là một đại số Lie. Một đại số con Cartan của là một đại số con lũy linh của bằng với chuẩn hóa tử của chính nó.
Sau này chúng ta sẽ thu được các kết quả sau:
1) nếu là vô hạn, có các đại số con Cartan (no. 3, Hệ quả 1 của Định lý 1);
2) nếu có đặc số không, mọi đại số con Cartan của đều có cùng chiều (§3, no. 3, Định lý 2);
3) nếu đóng đại số và có đặc số 0, mọi đại số con Cartan của đều liên hợp dưới nhóm các tự đẳng cấu sơ cấp của §3, no. 2, Định lý 1).
Ví dụ 1 00TK
Nếu lũy linh, đại số con Cartan duy nhất của là chính (Chap. I, §4, no. 1, Mệnh đề 3).
Ví dụ 2 00TL
Cho , và gọi là tập hợp các ma trận đường chéo thuộc . Ta chứng minh rằng là một đại số con Cartan của . Trước hết, là giao hoán, do đó lũy linh. Gọi là cơ sở chính tắc của , và gọi là một phần tử của chuẩn hóa tử của trong . Nếu , các công thức (5) của Chương I, §1, no. 2 cho thấy rằng hệ số của trong là . Vì , nên , và hệ số đang xét bằng không. Do đó với , suy ra , điều này cho thấy rằng quả thật là một đại số con Cartan của .
Ví dụ 3 00TM
Cho là một đại số con Cartan của và cho là một đại số con của chứa . Khi đó là một đại số con Cartan của ; điều này suy ra ngay lập tức từ Định nghĩa 1.
Mệnh đề 1 00TN
Cho là một đại số Lie và cho là một đại số con Cartan của . Khi đó là một đại số con lũy linh cực đại của .
Cho là một đại số con lũy linh của chứa . Khi đó là một đại số con Cartan của (Ví dụ 3), nên (Ví dụ 1).
Có những đại số con lũy linh cực đại không phải là các đại số con Cartan (Bài tập 2).
Mệnh đề 2 00TO
Cho là một họ hữu hạn các đại số Lie và .
Các đại số con Cartan của là các đại số con có dạng , trong đó
là một đại số con Cartan của .
Nếu là một đại số con của với chuẩn hóa tử , thì là một đại số con của với chuẩn hóa tử ; nếu các lũy linh, thì lũy linh; do đó, nếu là một đại số con Cartan của với mọi là một đại số con Cartan của . Ngược lại, giả sử là một đại số con Cartan của ; phép chiếu của lên là một đại số con lũy linh của , và là một đại số con lũy linh của chứa ; do đó (Mệnh đề 1); vậy, với mọi là chuẩn hóa tử của chính nó trong , và vì thế là một đại số con Cartan của .
Ví dụ 4 00TP
Nếu có đặc số là tích của các iđêan và . Suy ra từ Ví dụ 2 và Mệnh đề 2 rằng tập hợp các ma trận đường chéo có vết bằng 0 trong là một đại số con Cartan của .
Mệnh đề 3 00TQ
Cho là một đại số Lie, một đại số con của , và là một mở rộng của . Khi đó là một đại số con Cartan của nếu và chỉ nếu là một đại số con Cartan của .
Thật vậy, là lũy linh nếu và chỉ nếu là lũy linh (Chương I, §4, no. 5). Mặt khác, nếu là bộ chuẩn hóa của trong , thì bộ chuẩn hóa của trong là (Chương I, §3, no. 8).
Mệnh đề 4 00TR
Cho là một đại số Lie, là một đại số con lũy linh của . Khi đó là một đại số con Cartan của nếu và chỉ nếu .
Nếu là bộ chuẩn hoá của chính nó (§1, Mệnh đề 10 (i)), do đó là một đại số con Cartan của . Giả sử rằng . Xét biểu diễn của trên thu được từ biểu diễn phụ hợp bằng cách chuyển sang thương. Áp dụng định lý Engel (Chương I, §4, no. 2, Định lý 1), ta thấy tồn tại sao cho và ; khi đó thuộc bộ chuẩn hoá của trong , do đó không phải là một đại số con Cartan của .
Hệ quả 1 00TS
Cho là một đại số Lie, là một đại số con Cartan của . Nếu là vô hạn, tồn tại sao cho .
Thật vậy, và ta có thể áp dụng Mệnh đề 9 (ii) của §1.
Hệ quả 2 00TT
Cho là một đồng cấu toàn ánh của các đại số Lie. Nếu là một đại số con Cartan của là một đại số con Cartan của .
Thật vậy, là một đại số con lũy linh của . Mặt khác, xét biểu diễn ad của trên . Theo Mệnh đề 9 (iv) của §1, no. 3, . Mà , và mặt khác hiển nhiên rằng . Do đó, và chỉ cần áp dụng Mệnh đề 4.
Hệ quả 3 00TU
Cho là một đại số con Cartan của một đại số Lie , và cho là một số hạng của chuỗi trung tâm giảm của (Chap. I, §1, no. 5). Khi đó .
Thật vậy, Hệ quả 2 cho thấy rằng ảnh của trong là một đại số con Cartan của , do đó bằng vì là lũy linh (Ví dụ 1).
Hệ quả 4 00TV
Cho là một đại số Lie, là một đại số con Cartan của , và là một đại số con của chứa .
(i) bằng chuẩn hóa tử của chính nó trong .
(ii) Giả sử rằng hoặc ; cho G là một nhóm Lie có đại số Lie , A là nhóm con nguyên của G có đại số Lie . Khi đó A là một nhóm con Lie của G, và nó là thành phần đơn vị của chuẩn hóa tử của A trong G.
Gọi là chuẩn hóa tử của trong . Vì là một đại số con Cartan của (Ví dụ ) là một đại số con Cartan của (Hệ quả 2), nên bằng với chuẩn hóa tử của nó trong ; nói cách khác, . Mệnh đề (ii) suy ra từ (i) và Chương III, §9, no. 4, Hệ quả của Mệnh đề 11.
Hệ quả 5 00TW
Cho là một đại số Lie, E là một tập con của . Cho E tác động lên bởi biểu diễn liên hợp. Khi đó E là một đại số con Cartan của nếu và chỉ nếu .
Điều kiện ấy là cần thiết (Mệnh đề 4). Bây giờ giả sử rằng . Theo Mệnh đề 2 (ii) của §1, no. 1, khi đó E là một đại số con của . Nếu , ad là lũy linh vì ; do đó đại số E là lũy linh. Nhưng khi đó E là một đại số con Cartan theo Mệnh đề 4.
Hệ quả 6 00TX
Cho là một đại số Lie, cho là một trường con của sao cho , và cho là đại số Lie thu được từ bằng cách hạn chế trường vô hướng xuống . Cho là một tập con của . Khi đó là một đại số con Cartan của nếu và chỉ nếu là một đại số con Cartan của .
Điều này suy ra từ Hệ quả 5, vì điều kiện không liên quan đến trường cơ sở.
Mệnh đề 5 00TY
Cho là một đại số Lie, là tâm của nó, là một không gian con vectơ của . Khi đó là một đại số con Cartan của khi và chỉ khi chứa và là một đại số con Cartan của .
Giả sử rằng là một đại số con Cartan của . Vì , ta có . Mặt khác, là một đại số con Cartan của theo Hệ quả 2 của Mệnh đề 4.
Giả sử rằng và là một đại số con Cartan của . Gọi là cấu xạ chính tắc từ đến . Đại số , là một mở rộng trung tâm của , là lũy linh. Gọi là bộ chuẩn hóa của trong . Nếu , thì , do đó , và vì vậy . Điều này chứng tỏ rằng là một đại số con Cartan của .
Hệ quả 00TZ
Cho là hợp của chuỗi trung tâm tăng dần của đại số Lie (Chương I, §1, no. 6). Các đại số con Cartan của là các ảnh ngược của các đại số con Cartan của .
Thật vậy, tâm của là , và hệ quả suy ra ngay lập tức từ Mệnh đề 5 bằng quy nạp.
Nhận xét 00U0
là iđêan nhỏ nhất của sao cho tâm của bằng không; nó là một iđêan đặc số và lũy linh của .
2. Các phần tử chính quy của một đại số Lie
[Nhắc lại rằng từ nay về sau được giả thiết là vô hạn.]
Cho là một đại số Lie chiều . Nếu , viết đa thức đặc trưng của ad dưới dạng
det(T ad ) , với .
Ta có Tr ad x), xem Đại số, Chương III, §8, no. 11. Điều này cho thấy rằng là một ánh xạ đa thức thuần nhất bậc từ vào Đại số, Chương IV, §5, no. 9).
Nhận xét 1 00U1
Nếu vì (ad ) với mọi .
Nhận xét 2 00U2
Cho là một mở rộng của . Viết det(T ad ) với . Khi đó với mọi .
Định nghĩa 2 00U3
Hạng của , ký hiệu là rk(), là số nguyên nhỏ nhất sao cho . Một phần tử của được gọi là chính quy nếu .
Với mọi , rk() dim, và đẳng thức xảy ra khi và chỉ khi là chính quy.
Tập hợp các phần tử chính quy là trù mật và mở trong đối với tôpô Zariski (Phụ lục I).
Ví dụ 1 00U4
Nếu là lũy linh, rk() dim và mọi phần tử của đều chính quy.
Ví dụ 2 00U5
Cho . Nếu , một phép tính dễ dàng cho
det(T ad ) .
Nếu đặc số của là , thì rk() và các phần tử chính quy là những sao cho .
Ví dụ 3 00U6
Cho V là một không gian vectơ có số chiều hữu hạn , và . Gọi là một bao đóng đại số của . Cho , và gọi là các nghiệm trong của đa thức đặc trưng của (mỗi nghiệm được viết lại một số lần bằng với bội số của nó). Đẳng cấu chính tắc từ lên là tương thích với các cấu trúc -môđun của hai không gian này, nói cách khác nó biến thành ad (Chap. I, §3, no. 3, Prop. 4). Theo §1, Prop. 4 (i), suy ra rằng các nghiệm của đa thức đặc trưng của ad là các với (mỗi nghiệm được viết lại một số lần bằng với bội số của nó). Do đó, hạng của là , và là chính quy khi và chỉ khi mỗi là một nghiệm đơn của đa thức đặc trưng của .
Mệnh đề 6 00U7
Cho là một đại số Lie, là một mở rộng của , và .
(i) Một phần tử của là chính quy trong khi và chỉ khi là chính quy trong .
(ii) rk() rk().
Điều này suy ra từ Nhận xét 2.
Mệnh đề 7 01IY
Cho là một họ hữu hạn các đại số Lie, và cho .
(i) Một phần tử của là chính quy trong khi và chỉ khi, với mọi là chính quy trong .
(ii) rk() rk().
Thật vậy, với mọi , đa thức đặc trưng của ad là tích của các đa thức đặc trưng của các ad.
Mệnh đề 8 00U8
Cho là một đồng cấu toàn ánh của các đại số Lie.
(i) Nếu là một phần tử chính quy của là chính quy trong . Đảo lại là đúng nếu Ker được chứa trong tâm của .
(ii) rk() rk().
Đặt rk() , rk() . Cho . Các đa thức đặc số của ad , ad và ad Ker có dạng
trong đó các là các hàm đa thức trên , với . Ta có P = QR, nên và , điều này chứng minh (ii) và mệnh đề thứ nhất của (i). Nếu Ker được chứa trong tâm của , thì và do đó , suy ra mệnh đề thứ hai của (i).
Hệ quả 00U9
Cho là một số hạng của chuỗi trung tâm tăng của (Chương I, §1, no. 6). Các phần tử chính quy của là những phần tử mà ảnh của chúng trong là chính quy.
Mệnh đề 9 00UA
Cho là một đại số Lie, là một đại số con của . Mọi phần tử của chính quy trong đều chính quy trong .
Với , hạn chế của ad lên là ad, và do đó xác định, bằng cách chuyển sang thương, một tự đồng cấu của không gian vectơ . Gọi (tương ứng ) là chiều của không gian không hóa của ad (tương ứng của ), và gọi (tương ứng ) là giá trị nhỏ nhất của (tương ứng ) khi thuộc . Tồn tại các ánh xạ đa thức khác không từ vào sao cho
Vì là vô hạn, tập hợp S gồm các sao cho và là không rỗng. Mọi phần tử của S đều chính quy trong . Mặt khác, S là tập hợp các phần tử của sao cho không gian nil của ad có chiều nhỏ nhất, và do đó chứa mọi phần tử của chính quy trong .
Nhận xét 3 00UB
Các phần tử của chính quy trong không nhất thiết tồn tại. Nếu có ít nhất một phần tử như vậy tồn tại, thì tập hợp các phần tử ấy chính xác là tập hợp đã được ký hiệu bởi S trong chứng minh trên.
3. Các đại số con Cartan và các phần tử chính quy
Định lý 1 00UC
Cho là một đại số Lie.
(i) Nếu là một phần tử chính quy của là một đại số con Cartan của .
(ii) Nếu là một đại số con lũy linh cực đại của , và nếu là chính quy trong , thì .
(iii) Nếu là một đại số con Cartan của , thì dim() rk().
(iv) Các đại số con Cartan của có chiều rk() là các trong đó là một phần tử chính quy.
Cho là một phần tử chính quy của và đặt . Rõ ràng . Vì là chính quy trong (Mệnh đề 9), rk() dim(), nên là lũy linh. Mặt khác, , nên là một đại số con Cartan của (Mệnh đề 4). Điều này chứng minh (i).
Nếu là một đại số con lũy linh cực đại của , và nếu là chính quy trong , thì và là lũy linh theo (i), do đó , điều này chứng minh (ii).
Nếu là một đại số con Cartan của , thì tồn tại sao cho (Hệ quả 1 của Mệnh đề 4), do đó chiều() hạng(), điều này chứng minh (iii). Nếu hơn nữa chiều() hạng() là chính quy. Cuối cùng, nếu là chính quy trong là một đại số con Cartan theo (i), và hiển nhiên có chiều hạng(). Điều này chứng minh (iv).
Ta sẽ thấy ở §3, Định lý 2 rằng, khi có đặc số không, mọi đại số con Cartan của đều có chiều rk().
Hệ quả 1 00UD
Mọi đại số Lie đều có các đại số con Cartan, và hạng của là chiều nhỏ nhất của một đại số con Cartan.
Hệ quả 2 00UE
Cho là một đồng cấu toàn ánh của các đại số Lie. Nếu là một đại số con Cartan của , thì tồn tại một đại số con Cartan của sao cho .
Đặt . Theo Hệ quả có một đại số con Cartan . Theo Hệ quả 2 của Mệnh đề . Ta sẽ chỉ ra rằng là một đại số con Cartan của . Gọi là chuẩn hóa tử của trong . Chỉ cần chứng minh rằng . Nếu thuộc chuẩn hóa tử của trong , nên và ; nhưng là chuẩn hóa tử của chính nó trong , nên .
Hệ quả 3 00UF
Mọi đại số Lie đều là tổng của các đại số con Cartan của nó.
Tổng của các đại số con Cartan của chứa tập hợp các phần tử chính quy của (Định lý 1 (i)). Vì tập hợp này là trù mật trong đối với tôpô Zariski, nên .
Mệnh đề 10 00UG
Cho là một đại số Lie, là một đại số con giao hoán của và là hoán tập của trong . Giả sử rằng ad là nửa đơn với mọi . Khi đó các đại số con Cartan của là các đại số con Cartan của chứa .
Cho là một đại số con Cartan của . Vì được chứa trong tâm của (Mệnh đề 5). Gọi là bộ chuẩn hoá của trong . Khi đó
Vì các ad là nửa đơn và giao hoán với nhau, nên theo Đại số, Chương VIII, §5, no. 1, suy ra tồn tại một không gian con vectơ của ổn định dưới ad và sao cho . Khi đó , nên . Do đó, là bộ chuẩn hoá của trong , và vì thế , nên là một đại số con Cartan của chứa .
Ngược lại, cho là một đại số con Cartan của chứa . Khi đó , và theo giả thiết . Do đó và là một đại số con Cartan của (vì nó bằng với chuẩn hóa tử của chính nó trong , và do đó a fortiori trong ).
Mệnh đề 11 00UH
Cho là một đại số con lũy linh của một đại số Lie . Tồn tại một đại số con Cartan của được chứa trong .
Đặt . Khi đó vì là lũy linh. Nếu , gọi là định thức của tự đồng cấu của được xác định bởi ad . Ký hiệu là tập hợp các sao cho , đó là một tập con mở của trong tôpô Zariski; các quan hệ và là tương đương. Theo Mệnh đề 7 (ii) của §1, no. 2, tồn tại sao cho , và nên là không rỗng. Vì là mở, giao của nó với tập hợp các phần tử chính quy của là không rỗng. Lấy là một phần tử của giao này. Khi đó và là một đại số con Cartan của , do đó nó lũy linh. Mặt khác, Mệnh đề 10 (i) của §1, no. 3, cho thấy rằng là chuẩn hóa tử của chính nó trong ; bởi vậy nó là một đại số con Cartan của , điều này hoàn thành chứng minh.
4. Đại số con Cartan của các đại số Lie nửa đơn
Định lý 2 00UI
Giả sử rằng có đặc số 0. Cho là một đại số Lie nửa đơn, là một đại số con Cartan của . Khi đó là giao hoán, và mọi phần tử của nó đều là nửa đơn trong (Ch. I, §6, no. 3, Định nghĩa 3).
Vì là khả quy (§1, Mệnh đề 11), do đó giao hoán vì nó lũy linh. Mặt khác, hạn chế của biểu diễn kề của lên là nửa đơn (loc. cit.), nên các phần tử của là nửa đơn trong (Đại số, Ch. VIII, §5, no. 1).
Hệ quả 1 00UJ
Nếu và , ta có .
Thật vậy, vì ad là nửa đơn.
Hệ quả 2 00UK
Mọi phần tử chính quy của đều là nửa đơn.
Thật vậy, một phần tử như vậy thuộc một đại số con Cartan (no. 3, Th. 1 (i)).
Hệ quả 3 00UL
Cho là một đại số con Cartan của một đại số Lie khả quy .
a là giao hoán.
b) Nếu là một biểu diễn nửa đơn hữu hạn chiều của , thì các phần tử của là nửa đơn.
Cho là tâm của , và là đại số dẫn xuất của nó. Khi đó , nên , trong đó là một đại số con Cartan của (Mệnh đề 2). Theo Định lý là giao hoán, do đó cũng giao hoán. Hơn nữa, gồm các phần tử nửa đơn và cũng vậy (Chương I, §6, no. 5, Định lý 4); mệnh đề b) được suy ra.
Bài tập
Xem các bài tập cho § 2.